Vì sao Pelé được cả thế giới gọi là Vua bóng đá suốt hơn nửa thế kỷ qua?

 

Nhắc đến bóng đá, gần như ai cũng từng nghe cái tên Pelé, kể cả những người chưa bao giờ xem trọn một trận đấu. Nhưng cậu bé đánh giày ở một thị trấn nhỏ của Brazil đã trở thành "Vua bóng đá" bằng cách nào? Vì sao anh là cầu thủ duy nhất ba lần vô địch World Cup, bàn thắng thứ 1.000 của anh diễn ra ra sao, và điều gì khiến di sản ấy vẫn còn nguyên giá trị? Bài viết dưới đây sẽ kể lại.

Cậu bé đánh giày ở Três Corações

Pelé có tên thật là Edson Arantes do Nascimento, sinh ngày 23/10/1940 tại Três Corações, một thị trấn thuộc bang Minas Gerais. Cha anh, Dondinho, từng là cầu thủ chuyên nghiệp nhưng sự nghiệp dang dở vì chấn thương đầu gối. Gia đình sau đó chuyển tới Bauru, thuộc bang São Paulo, và sống khá chật vật. Cậu bé Edson phải đi đánh giày, phụ bán hàng để kiếm thêm tiền cho gia đình.

Không có tiền mua bóng, Edson và bạn bè thường nhét giấy báo, giẻ vụn vào chiếc tất rồi buộc lại để đá. Biệt danh "Pelé" xuất hiện từ thời đi học, và chính anh nhiều lần kể rằng mình cũng không rõ nguồn gốc của nó. Ban đầu anh còn không thích cái tên này. Ai ngờ về sau, đó lại trở thành cái tên nổi tiếng bậc nhất hành tinh.

Santos và World Cup 1958 ở tuổi 17

Năm 1956, cựu tuyển thủ Waldemar de Brito, người phát hiện ra tài năng của Pelé ở Bauru, đưa cậu tới thử việc tại Santos. Chỉ mới 15 tuổi, Pelé nhanh chóng được giữ lại và ra mắt đội một ngay trong năm đó. Mùa sau, anh đã trở thành chân sút hàng đầu giải bang São Paulo, khiến ban huấn luyện đội tuyển Brazil phải chú ý.

Tại World Cup 1958 ở Thụy Điển, Pelé là cầu thủ trẻ nhất đội hình Brazil. Anh ghi bàn duy nhất ở tứ kết vào lưới xứ Wales, lập hat-trick ở bán kết gặp Pháp và ghi thêm hai bàn trong trận chung kết thắng chủ nhà Thụy Điển 5–2. Hình ảnh cậu thiếu niên 17 tuổi bật khóc trên vai đồng đội sau tiếng còi mãn cuộc đã đi khắp các mặt báo thế giới.

Pelé (áo tối màu, giữa ảnh) trong trận chung kết World Cup 1958 giữa Brazil và Thụy Điển tại Stockholm. Ảnh: Scanpix, Wikimedia Commons (Public domain).

Cầu thủ duy nhất ba lần vô địch World Cup

Sau năm 1958, Pelé tiếp tục cùng Brazil vô địch World Cup 1962 ở Chile, dù anh chấn thương ngay từ vòng bảng và phải ngồi ngoài phần lớn giải. World Cup 1966 tại Anh là một kỷ niệm buồn: Pelé bị đối thủ phạm lỗi liên tục và Brazil bị loại sớm. Đến World Cup 1970 ở Mexico, anh trở lại trong một đội hình được nhiều người xem là hay nhất lịch sử. Ba cột mốc ấy được tóm tắt như sau:

Giải đấu

Dấu ấn của Pelé

World Cup 1958 (Thụy Điển)

17 tuổi, ghi 6 bàn, hai bàn trong trận chung kết

World Cup 1962 (Chile)

Chấn thương sớm nhưng vẫn có tên trong đội vô địch

World Cup 1966 (Anh)

Bị phạm lỗi nặng, Brazil dừng bước ở vòng bảng

World Cup 1970 (Mexico)

Ghi bàn mở tỷ số trong trận chung kết thắng Ý 4–1

Đến nay, Pelé vẫn là cầu thủ duy nhất có ba chức vô địch World Cup. Nhiều người hâm mộ trẻ ngày nay tìm hiểu lại thời kỳ ấy qua các tư liệu, thống kê, và cả qua những trang chuyên phân tích trận đấu, tỷ lệ kèo nhà cái để so sánh sức mạnh các đội tuyển hiện đại với Brazil năm 1970. Dù vậy, so sánh giữa các thời đại luôn chỉ mang tính tham khảo, vì luật chơi, thể lực và chiến thuật đã thay đổi rất nhiều.

Bàn thắng thứ 1.000 và lối chơi toàn diện

Ngày 19/11/1969, trên sân Maracanã, Pelé thực hiện thành công quả phạt đền vào lưới Vasco da Gama, được ghi nhận là bàn thắng thứ 1.000 trong sự nghiệp của anh. Khán giả tràn xuống sân, trận đấu phải tạm dừng khá lâu. Nếu tính cả các trận giao hữu, tổng số bàn của Pelé được cho là vào khoảng hơn 1.200 bàn, dù con số chính xác vẫn còn được tranh luận.

Điều làm nên sự vĩ đại của Pelé không chỉ là số bàn thắng. Anh sút tốt bằng cả hai chân, đánh đầu mạnh dù không quá cao, đi bóng khéo léo và chuyền bóng rất thông minh. Pelé cũng nổi tiếng với những pha xử lý sáng tạo, chẳng hạn cú sút từ giữa sân hay pha giả động tác qua mặt thủ môn Uruguay ở World Cup 1970, dù cả hai lần bóng đều không vào lưới.

New York Cosmos và cuộc sống sau sân cỏ

Pelé gắn bó với Santos gần hai thập kỷ, cùng đội bóng giành nhiều danh hiệu, trong đó có hai Copa Libertadores và hai Cúp Liên lục địa đầu thập niên 1960. Năm 1975, anh sang Mỹ khoác áo New York Cosmos. Sự có mặt của "Vua bóng đá" giúp môn thể thao này được người Mỹ chú ý hơn hẳn. Anh giã từ sân cỏ năm 1977 bằng một trận giao hữu giữa Cosmos và Santos, đá cho mỗi đội một hiệp.

Sau khi giải nghệ, Pelé trở thành đại sứ của bóng đá thế giới, tham gia nhiều hoạt động thiện nguyện và từng giữ chức Bộ trưởng Thể thao Brazil vào cuối thập niên 1990. Năm 2014, Bảo tàng Pelé được khánh thành tại thành phố cảng Santos, lưu giữ nhiều kỷ vật của anh. Pelé qua đời ngày 29/12/2022 ở tuổi 82 sau thời gian dài điều trị bệnh, và được an táng tại Santos.

Pelé tặng chiếc áo có chữ ký trong ngày khánh thành Bảo tàng Pelé ở Santos năm 2014. Ảnh: Governo do Estado de São Paulo, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).

Di sản của Pelé và cách xem bóng đá tỉnh táo

Di sản của Pelé vượt ra khỏi sân cỏ. Anh góp phần biến chiếc áo vàng của Brazil thành biểu tượng của lối chơi đẹp, và khiến thế hệ sau lấy anh làm thước đo cho mọi cuộc tranh luận "ai là cầu thủ vĩ đại nhất". Nhiều ngôi sao như Neymar hay Kylian Mbappé từng bày tỏ sự ngưỡng mộ dành cho anh, và tên anh vẫn thường xuyên được nhắc đến mỗi mùa World Cup.

Ngày nay, người hâm mộ có nhiều cách để theo dõi bóng đá, từ xem trực tiếp, đọc thống kê đến tham khảo các bài viết chuyên sâu theo kiểu giải mã kèo nhà cái trước mỗi trận đấu lớn. Những thông tin này có thể giúp bạn hiểu thêm về phong độ và chiến thuật của các đội, nhưng hãy coi chúng là kênh tham khảo cho vui. Một vài nguyên tắc nhỏ sẽ giúp niềm vui bóng đá luôn lành mạnh:

  • Coi bóng đá là hoạt động giải trí, không xem việc dự đoán là cách kiếm tiền.

  • Đặt trước giới hạn thời gian và khoản tiền nhỏ dành cho giải trí, không dùng tiền sinh hoạt.

  • Không đuổi theo thua lỗ, nghỉ ngơi khi cảm thấy căng thẳng hay mất bình tĩnh.

  • Chỉ tham gia các hoạt động liên quan khi đủ 18 tuổi và tuân thủ pháp luật nơi mình sống.

Kết luận

Từ cậu bé đánh giày ở Três Corações đến người duy nhất ba lần nâng cúp vàng World Cup, Pelé đã đi một hành trình mà hiếm ai có thể lặp lại. Anh không chỉ ghi hơn một nghìn bàn thắng mà còn giúp bóng đá trở thành ngôn ngữ chung của cả thế giới. Danh hiệu "Vua bóng đá" vì thế không đơn thuần là lời tán dương, mà là sự ghi nhận cho cả một di sản.